Het belang van de biodiversiteit

Voor meer dan een miljard mensen is vis, een voedselbron die bedreigd wordt door overbevissing, de belangrijkste bron van eiwitten. Het uitsterven van bijen of andere wilde bestuivers zou rampzalige gevolgen hebben voor de landbouwproductie, en de dienst die deze bestuivers verlenen, werd geschat op ongeveer 150 miljard euro. Bijna de helft van de synthetische geneesmiddelen is afgeleid uit natuurlijke bronnen.

Deze drie voorbeelden tonen het belang aan van de biodiversiteit voor het menselijk leven en de noodzaak om er een waarde aan toe te kennen zodat er, op termijn, rekening mee kan worden gehouden in de overheidsbeslissingen.

De economie van de ecosystemen en de biodiversiteit (TEEB), een internationaal initiatief gelanceerd in 2009, wilt de aandacht vestigen op de globale economische voordelen van de biodiversiteit, de stijgende kosten als gevolg van de achteruitgang van de biodiversiteit en de vernietiging van de ecosystemen aankaarten, en de vaardigheden in de domeinen van de wetenschap, economie en politiek bundelen om zo concrete maatregelen te kunnen nemen voor de toekomst.

De TEEB-studie wil besluitvormers op alle niveaus (lokaal, nationaal en van bedrijven tot burgers) doen inzien dat de natuur een enorme bijdrage levert aan de mens op het vlak van bestaansmiddelen, gezondheid, veiligheid en cultuur.

De werkwijze van de TEEB:

Impact op en afhankelijkheid van de biodiversiteit en de ecosysteemdiensten

De menselijke activiteiten zijn afhankelijk van en/of oefenen druk uit die een impact kan hebben op de ecosysteemdiensten:

• Indien een activiteit afhangt van een ecosysteemdienst betekent dit dat deze ecosysteemdienst de “hulpmiddelen” (bevoorradingsdiensten) of voorwaarden (ondersteunende, regulerende, culturele diensten) levert die noodzakelijk zijn voor het goede verloop of het succes van de activiteit.

• Indien een activiteit een (directe of indirecte) impact heeft op ecosysteemdiensten betekent dit dat de activiteit, door middel van diverse vormen van druk (vervuiling, uitputting van de hulpbronnen, introductie van invasieve soorten …), een verandering teweegbrengt van de parameters die noodzakelijk zijn voor het bestaan of voortbestaan van deze ecosysteemdiensten. De impact kan positief zijn indien de teweeggebrachte veranderingen de werking verbeteren van het ecosysteem dat deze diensten levert.

Elk besluitvormingsproces moet, in de mate van het mogelijke, gebaseerd zijn op nauwkeurige en objectieve informatie. Daarom vraagt de integratie van de biodiversiteit en de ecosysteemdiensten om een analyse die, ten eerste, bestaat uit de identificatie van de ecosysteemdiensten waarvan de activiteiten (van de onderneming of de overheid) afhangen of waarop ze een impact hebben. Ten tweede moeten we deze afhankelijkheid of impact trachten te kwalificeren en/of kwantificeren. Hoe? Bijvoorbeeld door de relatie te analyseren tussen een ecosysteemdienst waarvan we afhankelijk zijn en het(de) ecosyste(e)m(en) dat(die) deze dienst lever(t)(en) of door goederenstromen te meten (waterverbruik, papierverbruik, uitstoot van vervuilende stoffen).

Deze eerste twee stappen zijn fundamenteel. Een derde stap kan nodig zijn om projecten, acties of strategieën op een objectieve manier te vergelijken. Deze stap is de monetarisatie van de ecosysteemdiensten, dit wil zeggen dat de monetaire/economische waarde wordt geschat van de ecosysteemdiensten waarvan we afhankelijk zijn of waarop we een impact hebben. Het beheer van een bedrijf, een overheid of een land wordt immers grotendeels bepaald door de beschikbare budgetten. Door een monetaire/economische waarde te geven aan de ecosysteemdiensten kunnen we verschillende opties binnen eenzelfde eenheid vergelijken. Dit is een hulpmiddel bij de beslissing over de vierde en laatste stap, de keuze van de actiemiddelen.

Om een (theoretische) schatting te maken van de monetaire waarde van een ecosysteem worden aan een ecosysteem vier waardecategorieën toegekend:

• De directe waarde is de economische waarde die gecreëerd wordt door het rechtstreekse gebruik van goederen aangeleverd door het ecosysteem (bevoorradingsdiensten).

• De indirecte waarde is de waarde die wordt toegekend aan de regulerende en ondersteunende diensten die de nodige voorwaarden bieden voor de ontwikkeling van de menselijke activiteiten en voor het welzijn.

• De optiewaarde is de waarde van het toekomstig potentieel gebruik van goederen en diensten geleverd door het ecosysteem. Dit omvat bijvoorbeeld het toekomstig gebruik van planten voor de farmaceutische sector of de toekomstige exploitatie van het toeristisch potentieel van een moerasgebied.

• De bestaanswaarde is de intrinsieke waarde van het ecosysteem, de waarde die we toekennen louter aan het bestaan ervan op basis van esthetische, morele of spirituele criteria (culturele diensten).