Klimaatverandering

Het probleem

De rol van oceanen in de strijd tegen klimaatverandering werd tot dusver ondergewaardeerd. Ze voorzien ons van het merendeel van de zuurstof die we inademen en vormen een beschermende CO2-buffer tegen de opwarming van de aarde. Zo absorbeerden de oceanen al meer dan 90% van de toegevoegde warmte sinds de jaren ‘70. Dit is een rechtstreeks gevolg van menselijke activiteiten. Maar er is een limiet aan die capaciteit om warmte te absorberen en de oceaan geraakt stilaan verzadigd met CO2. Dit heeft niet enkel een weerslag op het leven in de oceaan maar ook op ons.

Eén van de bekendste beelden van klimaatopwarming is het smelten van de ijskappen op de polen. Dit is dramatisch en kan een domino-effect in gang kan zetten. In de ijskappen zit namelijk een zéér grote hoeveelheid methaan opgeslagen, die versneld vrij kan komen wanneer de ijskappen smelten. Aangezien het effect op de opwarming van methaan 25 keer hoger ligt dan dat van CO2, kan dit een waterval aan effecten veroorzaken waardoor de natuur het proces van klimaatverandering van ons overneemt. Menselijke inspanningen zullen op dat moment niet langer baten om de klimaatverandering een halt toe te roepen.

Op vlak van biodiversiteit verliezen iconische soorten zoals ijsberen, walrussen, pinguïns en walvissen kostbaar leefgebied. Maar ook organismen in warmere wateren zoals koralen hebben moeite om zich aan te passen aan de verhoogde temperatuur. Ze sterven massaal af waardoor er enkel verbleekt koraal achterblijft.

Aquatische organismen zullen massaal migreren op zoek naar de juiste leef- en paaicondities. De warmere watertemperatuur zal het leefgebied van meer zuidelijk levende soorten steeds verder noordwaarts verschuiven. Zo zullen er nieuwe soorten, waaronder bepaalde soorten zeepokken, voor onze kust verschijnen en andere soorten, zoals de haring, net weer verdwijnen. De gewijzigde soortensamenstelling kan leiden tot verstoorde ecologische relaties binnen het mariene voedselweb en een invloed hebben op onze voedselketen.

Klimaatverandering zal daarnaast ook zijn effect hebben op de zeestromingen. Temperatuurverschil van het water veroorzaakt deze stromingen, tussen de tropen en de polen. Naarmate het water kouder wordt, wordt het zwaarder en zakt het naar diepere delen van de oceanen om elders weer naar boven te komen. De temperatuursverandering van het water kan zo de richting en snelheid van zeestromingen aantasten. Migrerende soorten die afhangen van deze stroming voor het aanleveren van voedsel of de verspreiding van hun larven om zich voort te planten, zullen als eerste worden getroffen. Nadien zullen ook het lokale weerklimaat en de neerslaghoeveelheid worden aangetast.

Bovendien zorgt het smelten van de ijskappen voor een snelle zeespiegelstijging. Tegen 2050 wordt een stijging van 30cm geschat en tegen 2100 zelfs een stijging van 80cm. Kleine eilandstaatjes in de Atlantische oceaan en lagergelegen dichtbevolkte kustgebieden (bv. in Bangladesh) zullen aanleiding geven tot de eerste klimaatvluchtelingen. Roepen we de stijging van de zeespiegel geen halt toe, dan zullen verschillende eilandstaten tegen het einde van de 21ste eeuw verzwolgen worden door de oceaan.

Wat doet de overheid ?

Aangezien de klimaatproblematiek globaal speelt, wordt er ook over de grenzen heen naar samenwerking en oplossingen gezocht voor de bescherming van oceanen tegen klimaatverandering. Daarom beslisten de Verenigde Naties om de periode 2021-2030 te wijden aan marien onderzoek, ter ondersteuning van duurzaam oceaanbeheer over de hele wereld.

Samen met de dienst Klimaatverandering organiseerde de dienst Marien Milieu op 19 februari 2019 een klimaatconferentie waar de ‘Brussels Declaration on climate change & ocean preservation ondertekend werd door vertegenwoordigers van meer dan 30 landen. Deze tekst brengt tal van politieke acties rond de thema's oceanen en klimaatverandering samen. Het benadrukt ook het cruciale belang van wetenschappelijk gefundeerde beleidsvorming en moedigt oceaan- en klimaatonderzoek aan.

Verder draagt de dienst Marien Milieu bij aan het streven naar de reductie van  CO2-emissies binnen de scheepvaartsector , zoals voorgesteld in de Overeenkomst van Parijs.

Wat kan jij doen?

De bedreiging van klimaatverandering kan overweldigend lijken. Een eerste stap is dus vooral je correct informeren over de werking van de oceaan en de impact van je dagelijkse gewoontes. Leer over tips die je in het dagelijkse leven kunnen helpen om de zeeën te beschermen en hou je ecologische voetafdruk zo klein mogelijk. Let op hoe je je verplaatst, wat je eet, wat je koopt en hoe je woont. Deel je kennis ook zeker met vrienden en familie. Je vindt hierbij alvast een paar handige tips om te starten:

  • Verplaatsen: door verplaatsing te vermijden, verklein je je uitstoot. Moet je toch buitenshuis, ga dan bij voorkeur te voet of per fiets, gevolgd door het openbaar vervoer. Mensen die niet zonder auto kunnen, kiezen best voor een zuinig model: hybride of elektrisch. Carpoolen is ook een prima optie, zo hou je extra auto’s uit het verkeer.

  • Wonen: onze woningen hebben ook een stevig aandeel in de uitstoot van broeikasgassen. Wonen in een stadskern of gewoon in een kleiner huis of appartement verlaagt dit aandeel al. Goed isoleren, warmtepompen zetten, zonneboilers installeren en zonnepanelen leggen, zijn nog een grotere win. Bekijk het EPC-attest van je woning, je vindt er nuttige tips om de uitstoot van je huis te verlagen.

  • Kopen: elk product, van een blad papier tot een computer, kostte CO2 tijdens de productie ervan. Nadenken over je consumptiegedrag is dan ook een onderdeel van een klimaatvriendelijk leven. Spullen lenen of tweedehands kopen, zijn een mooi alternatief voor nieuwe aankopen, maar ook correct recycleren is van belang. Zo gaan grondstoffen niet verloren. Hoe minder grondstoffen er nodig zijn om jouw leven te laten draaien, hoe beter voor het klimaat én het milieu.

  • Eten: een sector die veel aandacht geniet binnen de klimaatdiscussie is de landbouwsector. Vooral een vleesarm dieet staat hierbij in the picture. Je hoeft geen vleesloos bestaan te leiden (al is dat uiteraard het meest effectief), enkele dagen per week vegetarisch eten, is al een stap in de goede richting. Een tweede aandachtspunt is lokale voeding. Zo vermijd je transport en beperk je de impact. Seizoensgebonden eten, vervolledigt het plaatje. Eet je groenten buiten hun seizoen? Dan waren er energievretende serres of koelruimtes nodig voor hun productie. Door te kiezen voor voedsel tijdens de natuurlijke oogstmaanden, beperk je dit alweer tot een minimum. Groentekalenders helpen je hierbij op weg!

Meer info op www.klimaat.be.