Van 12 tot 17 februari vindt in Samarkand, Oezbekistan, de 14e vergadering plaats van de Conferentie van de Partijen bij het Verdrag inzake de bescherming van trekkende wilde diersoorten (CMS COP 14). Op deze conferentie is een belangrijke rol weggelegd voor het Belgische voorzitterschap: het zal namens de EU de besprekingen moeten begeleiden om de implementatie van de CMS (Convention on Migratory Species) te bevorderen en concreet vorm te geven aan het historische akkoord voor de biodiversiteit dat in december 2022 werd bereikt tijdens de 15e COP van het Verdrag inzake biologische diversiteit (CBD COP15). 

De ambities van de EU op het internationale toneel brengen 

De rol van het voorzitterschap van de Raad houdt niet op bij de grenzen van de Europese Unie, net zoals de impact van de EU op de wereldwijde biodiversiteit. Op toppen en conferenties van de Verenigde Naties moet de EU met één stem spreken om haar milieuambities op internationaal niveau effectief over te brengen. Dit zal het geval zijn in Samarkand, waar het voorzitterschap de belangrijke verantwoordelijkheid zal hebben om het Europese standpunt te coördineren en de EU te vertegenwoordigen tijdens de onderhandelingen. Het doel is om concrete besluiten te nemen voor een doeltreffende uitvoering van de CMS en zo de verbintenissen te weerspiegelen die zijn aangegaan op de CBD COP 15 in Montreal.

Ondersteuning van de implementatie van het Global Biodiversity Framework 

Deze COP is een van de belangrijkste mondiale bijeenkomsten over biodiversiteit sinds de goedkeuring van het Global Biodiversity Framework in december 2022. Dit kader, dat werd gesloten tijdens de CBD COP15 in Montreal, omvat een aantal mondiale algemene doelstellingen die tegen 2030 en daarna moeten worden bereikt om de bescherming en het duurzame gebruik van biodiversiteit te garanderen. 

De COP14 over trekkende soorten zal een groot aantal belangrijke instandhoudingsprioriteiten behandelen. Velen daarvan zullen de uitvoering van de biodiversiteitsdoelstellingen van de EU en van het Global Biodiversity Framework ondersteunen. In feite is het niet mogelijk om de doelstellingen van het GBF te bereiken zonder de implementatie van de CMS. 

De COP zal zich ook richten op een reeks bedreigingen voor soorten en biodiversiteit: klimaatverandering, overexploitatie, verlies en versnippering van habitats, interactie met bepaalde infrastructuren, vervuiling (door chemicaliën, pesticiden, plastic, licht, lawaai).

De natuur kent geen grenzen  

De COP-slogan "Nature knows no borders" herinnert eraan dat het voortbestaan van trekkende soorten afhankelijk is van internationale en grensoverschrijdende samenwerking. Het verwijst ook naar het concept van ecologische connectiviteit in de natuur, d.w.z. de ongehinderde verplaatsing van soorten en de stroom van natuurlijke processen die het leven op aarde in stand houden. Deze verbindingen zijn noodzakelijk voor het functioneren van ecosystemen en het behoud van biodiversiteit. 

Tijdens de COP zal naar verwachting het New Strategic Plan voor CMS worden goedgekeurd, evenals een belangrijk Global Partnership on Ecological Connectivity.  Een ander hoogtepunt van de COP is de publicatie van de allereerste State of the World's Migratory Species, een rapport over de toestand van de trekkende diersoorten in de wereld. 

Oezbekistan heeft het sneeuwluipaard gebruikt als logo voor de bijeenkomst. Deze Centraal-Aziatische katachtige, die voorkomt in Oezbekistan, leeft in uitgestrekte gebieden die meerdere landen kunnen beslaan. Het sneeuwluipaard wordt met uitsterven bedreigd door de achteruitgang van zijn habitat en is daarom een perfect symbool voor de problemen waarmee migrerende diersoorten te maken hebben.  

Een verdrag om migrerende soorten te beschermen

133 staten, waaronder de Europese Unie en haar lidstaten, hebben het Verdrag inzake de bescherming van trekkende wilde diersoorten (CMS) ondertekend. België is lid sinds 1990. De Verenigde Staten, Rusland en China zijn echter geen partij. 

Het Verdrag beoogt het behoud en de vaststelling van de nodige voorwaarden voor de migratie en overleving van een groot aantal vogelsoorten, maar ook van landsoorten zoals de Afrikaanse olifant en de gorilla en zeedieren zoals de walvishaai en de mantarog. Het doet dit door middel van een aantal "dochter"-overeenkomsten die tot stand zijn gekomen door gezamenlijke actie van de staten in het verspreidingsgebied. Samen vormen ze de CMS-familie, die een groot aantal trekkende soorten omvat (EUROBATS-overeenkomst over vleermuizen).  

In de bijlagen worden migrerende soorten gedefinieerd aan de hand van hun staat van instandhouding en mate van kwetsbaarheid. Bijlage I omvat soorten die in hun gehele verspreidingsgebied of een belangrijk deel daarvan met uitsterven worden bedreigd. Bijlage II omvat soorten waarvan de staat van instandhouding ongunstig is en waarbij internationale overeenkomsten nodig zijn voor hun behoud en beheer.  

Het zijn de landen in de verspreidingsgebieden die verantwoordelijk zijn voor de bescherming van de soorten volgens de betreffende bijlagen. België en andere EU-landen hebben bijvoorbeeld een overeenkomst ondertekend om kleine walvisachtigen in de Noordzee en de Oostzee, waaronder bruinvissen, te beschermen.

Voorstellen op tafel  

De discussies zullen zich richten op de bescherming van migrerende soorten, waarvan sommigen hun verspreidingsgebied en habitat grote delen van Europa beslaan. 

De Europese Unie heeft voorgesteld om bruinvispopulaties in de Oostzee op te nemen in Bijlage I van het Verdrag, die het hoogste beschermingsniveau biedt voor bedreigde soorten. Oezbekistan heeft ook voorgesteld om de zeer zeldzame pallaskat en de Balkanlynx, waarvan recent enkele exemplaren in Griekenland werden gesignaleerd, in de Bijlagen op te nemen. Zuid-Afrika heeft gevraagd om de lammergier op te nemen, een roofvogel die kan worden gespot in de Alpen en Pyreneeën. Op initiatief van Israël zouden verschillende soorten mediterrane roggen die in EU-wateren voorkomen, zoals de adelaarsrog of "zeeduivel", ook kunnen worden opgenomen. 

Deze soorten worden ook beschermd door CITES, het Verdrag over de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten.