Deze pagina wordt momenteel geactualiseerd.

 

Gevolgen voor de gezondheid

Ventilatie

CO2-meter

Luchtreiniger

Aanbevelingen van de coronabarometer

Impact op de gezondheid

Wat zijn de mogelijke gezondheidseffecten van een slechte binnenluchtkwaliteit?

In een van zijn publicaties lijst de Hoge Gezondheidsraad de vaakst gesignaleerde gezondheidsproblemen als gevolg van slechte luchtkwaliteit op. Dit zijn met name:

  • ademhalingssymptomen;
  • vermoeidheid;
  • allergieën;
  • irritatie van de slijmvliezen;
  • irritatie van de ogen;
  • irritatie van de huid;
  • hoofdpijn;
  • duizeligheid.

Internationaal onderzoek bevestigt het verband tussen blootstelling aan slechte luchtkwaliteit en een aantal ziekten, zoals:

  • astma (en symptomen van astma);
  • longkanker;
  • hart- en vaatziekten (HVZ);
  • infecties/symptomen van de bovenste en onderste luchtwegen;
  • acute vergiftigingen.
(IAIAQ, 2011).


Ventilatie

Hoe kan ventileren de verspreiding van virussen tegenhouden?

Wanneer wij ademen, praten, hoesten of niezen, stoten wij een groter of kleiner aantal kleine waterdruppels uit in de lucht die wij uitademen. Als we besmet zijn met virussen of microben, zitten de virussen en microben ook in deze druppels.

De grotere druppels vallen zeer snel op oppervlakken en op de grond, maar kunnen mensen in de omgeving infecteren. Daarom is het belangrijk om een zekere fysieke afstand tot elkaar te houden, een masker te dragen en de beschermingsmaatregelen te volgen.

Fijnere druppels of microdruppeltjes blijven daarentegen enkele uren in de lucht zweven: deze noemen we "aerosolen".
In een kamer gaan  deze aerosolen zich geleidelijk door heel de ruimte verspreiden, vergelijkbaar met de  verspreiding van parfums of sigarettenrook.

Hoe hoger de concentratie aerosolen in een kamer, hoe groter het risico op besmetting.

Zijn er drempelwaarden waarboven virussen zich niet meer kunnen verspreiden?

Er bestaat geen drempelwaarde voor het ventilatiedebiet, de luchtverversingsgraad of de CO2-concentratie waarmee men het risico van besmetting helemaal kan uitsluiten.

Hoe intensiever en regelmatiger de ventilatie, hoe lager het risico.

Daarom moet binnenshuis worden gestreefd naar een CO2-concentratie die vergelijkbaar is met die van de buitenlucht (d.w.z. ongeveer 400 ppm).

Als de CO2-concentratie minder dan 900 ppm bedraagt (of 500 ppm boven de buitenconcentratie), wordt de kamer als goed geventileerd beschouwd.

In de context van een gezondheidscrisis zoals COVID-19 is deze waarde maatschappelijk aanvaardbaar om de verspreiding van het virus door aerosolen te beperken.

In de praktijk zal bij een debiet van 40 m³/uur per persoon en bij volwassenen die een rustige activiteit uitoefenen, de 900 ppm CO2 (of 500 ppm boven de buitenconcentratie) vrijwel nooit overschreden worden. Dit minimale ventilatiedebiet is hoger in het geval van intensieve activiteiten, aangezien de productie van CO2 en aerosolen dan groter is en de kans op het inademen van deze aerosolen vergroot.

Is het in deze tijden van hoge energieprijzen wel een goed idee om te ventileren?

Energieverbruik blijft een belangrijk aandachtspunt.  De drempel onder bijvoorbeeld 1.200 ppm en 25 m³/u houden leidt niet tot een grote toename van het verbruik OP VOORWAARDE DAT de ventilatie zich aanpast aan het aantal personen in de ruimte en/of in functie van de gemeten CO2-concentratie.
Een systeem met warmterecuperatie en vraaggestuurde regeling is het meest interessant om het energieverbruik te beperken. De vraaggestuurde regeling zorgt ervoor dat het ventilatiedebiet automatisch verhoogt of verlaagt, aangepast aan  het aantal mensen in de te ventileren ruimte.

Zijn er kwaliteitscriteria voor ventilatiesystemen?

Er zijn geen specifieke technische of kwaliteitseisen voor ventilatiesystemen.

Er zijn criteria vastgesteld voor luchtzuiveringssystemen die op de markt komen, maar niet voor mechanische ventilatieapparatuur.

Het is wel belangrijk om te letten ophet geluidsniveau van de apparatuur, om te voorkomen dat men de mechanische ventilatie zou afzetten omdat ze te veel lawaaihinder geeft. Als de installatie echter tijdens de activiteiten wordt stilgelegd, moet men de CO2-concentratie bewaken zodat deze binnen de aanbevolen grenzen blijft (indien mogelijk onder 900 ppm en niet boven 1200 ppm).


CO2-meters

Wat is een CO2-meter? Is dat hetzelfde als een CO2-teller, een binnenluchtkwaliteitsmeter of  een CO2-sensor?

Een CO2-meter is een apparaat dat de concentratie CO2 in een bepaalde ruimte meet. Al deze benamingen verwijzen naar hetzelfde type luchtmeetinstrument.
 
Het gebruik van deze meter helpt om de bevolking te beschermen tegen de risico's van besmetting in binnenruimten, aangezien de verspreiding van aerosolen die virussen kunnen bevatten (zoals COVID-19) daar bijzonder groot kan zijn.

Waarom is het nuttig om CO2 in binnenruimtes te meten?

De concentratie virusdeeltjes in de lucht meten is complex. Het is veel makkelijker om de  CO2 die we uitademen, te detecteren en te meten.

De CO2-concentratie in de lucht is een goede indicator van de kwaliteit van de omgevingslucht in een gesloten ruimte: een hoge CO2-concentratie wijst op onvoldoende ventilatie  en een slechtere luchtkwaliteit. Wil men de luchtkwaliteit gezond houden en het risico op besmetting door aerosolen verminderen, dan moet de lucht in de ruimte ververst worden via verluchting en ventilatie.

Een hoge CO2-concentratie in een afgesloten ruimte betekent niet noodzakelijk dat de lucht vol virussen zit. Door het CO2-niveau te meten wordt het mogelijk  de overschrijding van de drempelwaarde te detecteren waarboven de lucht in de kamer verplicht moet worden ververst. Idealiter zou het CO2-gehalte in de lucht niet hoger dan 900 ppm mogen zijn. Wetenschappelijke studies hebben aangetoond dat CO2 boven een concentratie van 1.000 ppm effecten heeft op de menselijke prestaties (vooral dan intellectueel) en dat het beter is onder deze drempel te blijven.

De natuurlijke CO2-concentratie van de buitenlucht bedraagt gemiddeld 400 ppm. In het ideale geval benadert de CO2-concentratie in een afgesloten ruimte deze waarde.

CO2-meters meten het CO2-gehalte van een kamer. Zij werken niet als ventilatie of verluchting.

Wat zijn de wettelijke vereisten waaraan een  CO2-meter moet voldoen?

CO2-meters mogen worden verkocht als ze :

  • de CO2-concentratie rechtstreeks meten of voldoen aan de norm EN 50543;

    Het is belangrijk dat CO2-sensoren de CO2-concentratie rechtstreeks meten en geen schatting maken van de CO2-concentratie door andere parameters zoals VOC's (vluchtige organische componenten) te meten. Apparaten die CO2 onrechtstreeks meten, worden vaak aangeduid met CO2,eq. Als de apparaten CO2 niet rechtstreeks meten, moeten zij voldoen aan de EN 50543-norm om een aanvaardbare nauwkeurigheid te waarborgen.
     
  • een CO2-meetbereik van 0 tot minimum 2.000 ppm hebben

    CO2-tellers moeten ontworpen zijn om dit CO2-concentratiebereik correct te meten. Bij gebruik van een luchtreiniger is het raadzaam een sensor met een bereik tot 5000 ppm te gebruiken om rekening te houden met het feit dat luchtzuivering geen CO2 verwijdert.
     
  • ontworpen zijn om opnieuw te worden gekalibreerd om meetafwijkingen te compenseren,  volgens de procedures die de fabrikant beschrijft in de technische handleiding van het meettoestel;

    Een CO2-teller blijft niet stabiel over een langere periode omwille van technische redenen. De meting wijkt dus geleidelijk af van de werkelijke waarde. Het apparaat moet daarom opnieuw worden gekalibreerd volgens de procedure van de fabrikant. Deze vereiste geldt niet indien de CO2-meters een autokalibratie hebben.
     
  • de CO2-concentratie meten met een maximale meetfout van 10%. 

    Voorbeeld: een meetfout van 10% bij 900 ppm komt overeen met ± 90 ppm. Dit betekent dat de werkelijke waarde tussen 810 en 990 ppm ligt.
     
    Een fout van maximaal 10% van de meting wordt aanvaard. Elk meetapparaat heeft een meetfout.
     
  • worden geleverd met een technische handleiding die de installatievoorwaarden om de CO2-concentratie in een bepaalde ruimte correct te meten specifieert.

Enkel de CO2-meters die aan al deze criteria voldoen, mogen de vermelding "toestel bruikbaar in het kader van de strijd tegen SARS-CoV-2" dragen. Die vermelding moet direct op het toestel, op de verpakking of in de technische handleiding staan.

Het gaat om de criteria die zijn vastgesteld in het ministerieel besluit van maart 2022.

Hoe kies ik een CO2-meter? Waar moet ik op letten?

Het is belangrijk dat u kiest voor CO2-meters  die aan de wettelijke eisen voldoen.  Met een ander type toestel hebt u geen garantie dat de metingen correct zijn en missen de geplande verluchtings-, ventilatie- en luchtzuiveringsmaatregelen elk doel.
 
Deze publicaties met praktische aanbevelingen kunnen u helpen om


Luchtreinigers

Wat is een luchtzuiveringsapparaat?

Een luchtzuiveringsapparaat is een systeem dat micro-organismen in de lucht opvangt en/of een deel van de micro-organismen in de lucht inactief maakt. Zo voorziet het in ontsmette lucht, die eventueel gezuiverd is van verontreinigende stoffen (zoals fijnstofdeeltjes).
Er zijn twee hoofdcategorieën van toestellen op basis van: 

  • captatie: het afvangen van deeltjes die mogelijk het virus bevatten (HEPA-filter, elektrofilters);
  • inactivering: beschadiging van alle of sommige micro-organismen in een luchtstroom, zodat zij zich niet meer kunnen vermenigvuldigen of verspreiden (bv. UV-C enz.).  

In mei 2021 zijn er bij ministerieel besluit eisen inzake doeltreffendheid en veiligheid vastgesteld. Dit besluit is sindsdien verlengd tot 29 mei 2022.
 
 U vindt de door de FOD Volkgsgezondheid toegestaneluchtzuiveringstoestellenin deze lijst .

Waarom wordt luchtzuivering aanbevolen?

Het gebruik van luchtzuiveringssystemen, in aanvulling op ventilatie, doet het risico op besmetting verder dalen.  
 
Wanneer de CO2-meter een waarde boven 1.200 ppm aangeeft, is het sterk aanbevolen de ventilatie te verhogen en/of een erkend luchtzuiveringssysteem te gebruiken. Het gebruik van een luchtzuiveringssysteem is dus aanbevolen, maar niet verplicht.

Een luchtzuiveringstoestel is nuttig wanneer het beoogde ventilatiedebiet om praktische redenen niet haalbaar is. Het kan ook worden gebruikt als extra toestel in een ruimte die al voldoende is geventileerd.  
 
U vindt de door de FOD Volkgsgezondheid toegestane luchtzuiveringstoestellenin deze lijst.

Waarom een zuiveringssysteem installeren als het de CO2-concentratie niet verlaagt?

Het gebruik van dit type toestel maakt het mogelijk de binnenlucht te zuiveren en de kwaliteit ervan te verbeteren. Luchtzuivering zorgt ervoor dat biologische (schimmels, bacteriën en virussen) en eventueel chemische (deeltjes, formaldehyde dat kan vrijkomen uit meubels of vloerbedekkingen, enz.) verontreinigingen in de lucht verminderen. Zie: Binnenluchtvervuiling: we worden er allemaal aan blootgesteld!

Verluchten, ventileren, zuiveren en behandelen van de lucht helpt om de verspreiding van deze verontreinigende stoffen te beperken, zoals uitgelegd in de korte video van de FOD Werkgelegenheid: Ventileer – YouTube

Zijn luchtzuiveringssystemen die niet op de lijst van de FOD staan toegestaan?

Toestellen die vóór 28 mei 2021 zijn aangeschaft, zijn toegestaan. Nieuwe apparatuur moet worden gekozen uit de lijst van de FOD. Fabrikanten en verdelers kunnen een nieuw toestel laten opnemen door aan te tonen dat het toestel goed werkt  en niet schadelijk is voor de gezondheid. Voor luchtzuiveringsapparaten die vóór 28 mei 2021 zijn geïnstalleerd, zoals luchtreinigers tegen tabaksrook, moeten de technische fiches bij de fabrikant worden opgevraagd. Als de CADR (Clean Air Delivery Rate of het debiet aan gezuiverde lucht per m³/u) geschikt is voor sigarettenrook, zal het ook een effect hebben op aerosolen. Eventueel kan een (fijnstof)deeltjessensor worden gebruikt om de goede werking van het toestel te controleren

Kunnen luchtzuiveringstoestellen gebruikt tegen tabaksrook ook worden ingezet om aandoeningen van de luchtwegen te voorkomen?

Als het gaat om ventilatieapparatuur die werd voorzien in het kader van de wet betreffende rookvrije plaatsen, kan rekening worden gehouden met het ventilatiedebiet van deze toestellen.

Als het gaat om luchtreinigers, moet de nodige technische informatie beschikbaar zijn of moeten de technische fiches bij de fabrikant worden opgevraagd. De informatie moet aantonen dat  deze toestellen doeltreffend zijn tegen aandoeningen van de luchtwegen die via de lucht worden overgedragen en dat zij geen nadelige gevolgen hebben, bijvoorbeeld doordat zij ozon bevatten of doordat er te veel vrije radicalen in worden gevormd.

Als het zuiveringsapparaat werkzaam is tegen sigarettenrook, zal het ook een positief effect hebben op de aerosolen. De deeltjes in sigarettenrook hebben dezelfde afmetingen  als  de deeltjes in aerosolen die ziekteverwekkers voor de luchtwegen bevatten. Dit zijn deeltjes met een diameter van 2,5 µm of minder, vaak aangeduid met de term PM 2.5 (Particle Matter 2.5 µm). Daarom mag een luchtreiniger die vóór de datum van 12 mei 2021 op de markt is gebracht (KB van 12 mei 2021) maar in staat is een luchtzuiveringsprestaties van het type PM 2.5 of een debiet type "second hand smoke" (SHS) te meten, ook worden gebruikt om aandoeningen van de luchtwegen te voorkomen. Lees daarom zorgvuldig de begeleidende documentatie van het toestel om de prestatieniveaus na te gaan. Het gebruik van deze luchtreinigers wordt aanbevolen op voorwaarde dat de in de documentatie vermelde CADR-waarde (Clean Air Delivery Rate) of debiet voor schone lucht wordt gebruikt.

 

Aanbevelingen van de coronabarometer

Voor  welke sectoren zijn  de aanbevelingen van de coronabarometer?

De coronabarometer is een door de overheid ontwikkeld communicatie-instrument dat de aanbevolen maatregelen voor het verbeteren van de binnenluchtkwaliteit tijdens de fases van COVID-19-pandemie bevattelijker maakt.
 
De Coronabarometer werd van 28 januari tot 23 mei 2022 gebruikt. De barometer is daardoor niet langer van toepassing.
 Voor ieders welzijn en gezondheid wordt echter sterk aangeraden de bepalingen inzake de binnenluchtkwaliteit te respecteren.
 
De aanbevelingen van de barometer gelden voor publiek toegankelijke zalen en ruimten

  • in de sportsector, met inbegrip van fitnesscentra;
  • in de evenementensector, met inbegrip van discotheken en danszalen;
  • in eet- en drankgelegenheden in de horeca;
  • in infrastructuren waar vrijetijdsactiviteiten (sport-jeugd-cultuur) worden georganiseerd

Waar in een lokaal wordt de CO2-meter best opgesteld?

Idealiter wordt het toestel geïnstalleerd op:

  • een goed zichtbare en centrale plaats;
  • minstens 1,5 m verwijderd van mensen, aangezien de lucht die zij uitademen de metingen kan beïnvloeden.

Het toestel mag niet worden geplaatst:

  • naast een deur, raam of andere opening die vaak of gedurende lange perioden openstaat;
  • in de buurt van de luchtinlaat van het ventilatiesysteem.

Hoe kunnen de resultaten van de CO2-meter het best aan het publiek worden getoond?

Het is aanbevolen de CO2-meter te installeren op een plaats die duidelijk zichtbaar is voor de bezoeker, tenzij er een alternatief systeem is om de resultaten te tonen dat toegankelijk is voor het publiek en in real time werkt.

Eén CO2-sensor per ruimte, is dat genoeg?

Het wordt aanbevolen om ten minste één toestel te installeren in ruimten waar:

  • men eten of drinken bereidt en serveert;
  • er wordt gerookt;
  • er aan sport wordt gedaan;
  • een evenement plaatsvindt;
  • men films vertoont (bioscopen);
  • er wachtrijen kunnen ontstaan;
  • mensen zich omkleden (kleedkamers).  

LET OP: indien twee toestellen, opgesteld in een  mogelijk door het publiek bezochte ruimte, zeer verschillende concentraties weergeven, kan dit te wijten zijn aan het opstapelen van niet-verse lucht op bepaalde plekken .